Nieuwe bestuursleden aan het woord: Pieter Walraven en Wilma Bontes
Afgelopen december namen Esmeralda Huizen en Richard Pauw afscheid als bestuurslid van de BVPA. Pieter Walraven is de nieuwe voorzitter en Wilma Bontes nam het stokje van Richard over als bestuurslid Communicatie en Positionering. Hoe kijken ze naar de huidige stand van zaken binnen de vereniging en in de politiek? Wat zijn hun voornaamste speerpunten? Een interview.
De politieke context lijkt sterk te veranderen. Wat betekent dat voor Public Affairs en lobby?
Pieter: ‘De nieuwe politieke situatie belooft heel interessant te worden voor lobbyisten. Waar je ook zit – bij een gemeente, ngo, bedrijf of branchevereniging – het wordt veel belangrijker om te kunnen duiden hoe dingen in Den Haag lopen. De komende jaren kunnen ingewikkelder worden. Misschien gaat de Tweede Kamer meer initiatief nemen, misschien krijgen we juist veel chaos, nog meer verwarring en nog minder realisatie. Hoe het ook uitpakt: organisaties hebben meer dan ooit iemand nodig die kan uitleggen wat er op nationaal en lokaal niveau gebeurt.’
Wilma: ‘We zien dat het politieke en maatschappelijke speelveld steeds complexer en dynamischer wordt. Politieke fragmentatie, de rol van media en publieke opinie, en de verschuiving van dossiers naar Europees en internationaal niveau hebben allemaal invloed op het werk van Public Affairs-professionals.
Voor Public Affairs-professionals brengt ieder kabinet een nieuwe context en nieuwe accenten. Wat voor ons vooral relevant is, is hoe het politieke en bestuurlijke proces zich ontwikkelt en wat dat betekent voor belangenvertegenwoordiging. Ongeacht de politieke samenstelling blijft het belangrijk dat Public Affairs zorgvuldig, transparant en professioneel wordt uitgevoerd.’
Waarom is die duidende rol zo belangrijk?
Pieter: ‘Omdat belangen niet vanzelf begrepen worden. Je hebt mensen nodig die de belangen van een organisatie kunnen vertalen naar iets wat beleidsmakers begrijpen. Dat kan gaan over maatschappelijke effecten, maar ook over de economische gevolgen van beleid. Het is vaak een vertaalslag tussen werelden die elkaar niet vanzelfsprekend begrijpen. Het bedrijfsleven en de politiek spreken een andere taal en hebben andere waarden. Als je dat niet goed overbrugt, begrijp je elkaar niet.’
Wat is een bijzonder aandachtspunt de komende periode?
Pieter: ‘We zullen ons als beroepsgroep moeten verhouden tot Artificial I[NK1] ntelligence. Als beroepsvereniging moeten we niet alleen kijken naar hoe AI ons werk makkelijker maakt, maar ook oog hebben voor de risico’s. Je ziet dat Kamerleden door gebrek aan tijd of onvoldoende voeding vanuit de PA AI gebruiken om een dossier of sector te doorgronden. Daar kunnen dingen misgaan. Als beroepsvereniging moeten we daarom breder kijken: hoe ziet de interactie tussen behartigers en behartigden er in de toekomst uit? Hoe zorgen we ervoor dat AI geen schade berokkent, maar onze impact juist vergroot?’
Wilma: ‘Uiteraard hebben communicatie en positionering mijn speciale aandacht. Onze communicatiekanalen - de nieuwe website, onze nieuwsbrieven en social media - moeten samen het kloppend hart van onze communicatie gaan vormen: zichtbaar, inhoudelijk en verbindend. De nieuwe website zien we als het centrale platform van de BVPA: een plek waar leden elkaar kunnen vinden, waar we kennis en inzichten delen en waar we als vereniging zichtbaarder maken wat er in het vak speelt. Daarnaast willen we social media gerichter inzetten om onze activiteiten en het vak Public Affairs beter zichtbaar te maken. Niet alleen naar buiten toe, maar juist ook richting leden. Het moet een laagdrempelige manier worden om kennis te delen, elkaar te inspireren en de betrokkenheid bij de vereniging te vergroten.
We willen zichtbaarder maken wat de meerwaarde van ons vak is. Dat betekent meer ruimte voor uitwisseling, voor het delen van ervaringen en ook voor het gezamenlijk formuleren van standpunten over het vak wanneer dat relevant is.’
In december hebben we afscheid genomen van Esmeralda Huizen en Richard Pauw. Wat voor vereniging laten zij achter?
Pieter: ‘Er zit ontzettend veel energie in de vereniging. Ik ben rond 2007 lid geworden, vooral vanwege het clubgevoel. Om mensen te ontmoeten die vanuit een ander perspectief met dit vak bezig zijn, en van ze te leren. We hebben een periode gehad waarin we veel met elkaar bezig waren, op een niet zo positieve manier. Mensen zijn toen afgehaakt. Nu voel je dat het anders is. Het clubgevoel is helemaal terug. Het bestuur heeft daar veel tijd en moeite in gestoken, en met succes. Dat is echt een compliment waard, en vooral aan Esmeralda en Richard. Er is nu weer verbinding.’
Wilma: ‘We zijn Esmeralda en Richard zeer dankbaar voor hun inzet in de afgelopen bestuursperiode. Zij hebben een heel groot aandeel gehad in het verder professionaliseren en versterken van de BVPA. Ze hebben bijgedragen aan continuïteit én vernieuwing, en op die basis bouwen wij als nieuw bestuur graag verder. Daarbij willen we ook hun nadruk op verbinding binnen het netwerk en op de zichtbaarheid en transparantie van het vak voortzetten.’
Welke verbeterpunten zien jullie?
Pieter: ‘Jong BVPA is de afgelopen enorm gegroeid. Jong talent vindt het prettig om vakgenoten te ontmoeten en ervaringen uit te wisselen. De vereniging is een plek geworden waar ze graag komen. Het bestuur heeft daar ook veel tijd en moeite in gestoken. De afgelopen tijd zijn we aangesproken om naast Jong BVPA-activiteiten ook voor andere doelgroepen meer te organiseren. Denk aan borrels met sprekers, en bijeenkomsten voor leden die elkaar anders niet zo snel zien, of die tot nu toe niet zo vaak langskomen.’
Wilma: ‘Voor mij is de BVPA een mooi netwerk, een inhoudelijke community. We zouden de kennis en ervaring die in onze vereniging zit veel actiever moeten benutten en delen. Ledenbetrokkenheid betekent voor mij dat de vereniging echt van de leden is en dat we elkaar actief opzoeken. Dit jaar willen we nadrukkelijk inzetten op meer inhoudelijke netwerksessies. We merken dat leden behoefte hebben aan verdieping en uitwisseling over concrete thema’s uit de praktijk.’
Beroepsvorming is een belangrijke pijler van de BVPA. Wat is hierin de kernambitie voor de komende jaren?
Pieter: ‘We moeten de rol van de PA-professional [NK3] binnen organisaties blijven versterken. Dat wil ik bijvoorbeeld doen door samenwerking te zoeken met aanpalende beroepsgroepen, zoals general counsels of communicatieprofessionals. We werken al samen met Logeion, de vereniging van communicatieprofessionals. PA en communicatie hebben veel raakvlakken en kunnen veel van elkaar leren.’
Wilma: ‘De BVPA wil een platform zijn voor kennisdeling en netwerken. We moeten ruimte bieden voor het gesprek over professionaliteit, integriteit en transparantie. Juist in een complexere omgeving groeit het belang van een sterke beroepsvereniging waar we ervaringen kunnen uitwisselen en samen het vak verder brengen.’
Zien jullie kansen om verder te groeien, qua ledenaantal?
Pieter: ‘Zeker. Ik spreek veel mensen in ons vak die nog geen lid zijn. Daar zit potentie. Maar groei kan niet zonder vrijwilligers. En gelukkig is er veel enthousiasme; veel mensen geven aan dat ze willen meehelpen. Als voorzitter wil ik dat met open armen ontvangen. De vereniging moet niet alleen vóór de leden zijn, maar echt dóór de leden.’
Hoe moet de vereniging zich opstellen in de discussie over het lobbyregister?
Pieter: ‘Onder onze leden bestaan veel verschillende standpunten in de discussie over het lobbyregister. De BVPA moet daarin zichtbaar zijn en begrip tonen voor die verschillende standpunten. Maar we moeten ook oppassen dat we onszelf niet buitenspel zetten omdat we geen standpunt innemen. Hoe dan ook: je moet als vereniging aan tafel zitten.’
Wilma: ‘We gaan verkennen hoe we als vereniging vaker gezamenlijk kunnen reflecteren op ontwikkelingen in het vak en – waar passend – gezamenlijke standpunten kunnen delen. Het lobbyregister is een goed voorbeeld van een onderwerp dat vraagt om zo’n standpunt.’
Tot slot: wanneer is jullie bestuursperiode geslaagd?
Pieter: ‘Binnen de vereniging zie je een oudere en een jongere generatie, en zij beleven het vak anders. Ikzelf ben 45 jaar – net jong genoeg en net oud genoeg om een brug te kunnen slaan tussen verschillende generaties binnen de vereniging. Daar wil ik mezelf op afrekenen.’
Wilma: ‘Mijn ambitie is dat de BVPA een actieve, open en inhoudelijk sterke vereniging is waar leden elkaar weten te vinden, kennis delen en samen werken aan de verdere professionalisering en positionering van het vak Public Affairs.’
Je hebt het initiatief genomen om je agenda openbaar te maken. Wat waren je beweegredenen daarvoor?
‘We vragen allerlei dingen van bewindspersonen. Als parlementariërs moeten we ons dus ook enige mate van transparantie opleggen. Ten tweede: het is principieel gezien goed om wat meer inzicht te bieden in wat Kamerleden doen. We hebben minder macht, maar ook wij hebben een aandeel in besluitvorming. Bovendien is het, gezien alle discussie rond lobby’s vanuit bedrijven en NGO’s, goed om die lobby te laten zien. Zo kunnen we een hoop geheimzinnigheid wegnemen, en daarmee bijdragen aan vertrouwen.’ ‘Ik denk trouwens ook dat veel mensen slecht in beeld hebben wat wij doen. Dat is natuurlijk ook logisch. Door meer inzicht te bieden en de betrokkenheid te vergroten, kunnen we de burger misschien wat meer bij het bestuur betrekken.’
Wat zijn je ervaringen tot nu toe?
‘Kamerleden krijgen relatief weinig ondersteuning. Voor het idee: mijn secretaresse werkt ook nog voor drie andere Kamerleden, en ik heb geen persoonlijk medewerker. Ik moet dus zelf die Excel bijhouden en onze website bijwerken. En ik loop maanden achter! Het is een drukke periode. We hadden de Begrotingsbehandeling, ik ben veel onderweg, we hebben twee jonge kinderen… Het is nogal een hectisch bestaan. Dus dat is wel een punt. En als je dat contrasteert met de ondersteuning die bewindslieden hebben… Er is nogal een verschil.’ ‘Open State Foundation is nauw betrokken bij mijn initiatief. Zij zijn eigenlijk ook de aanstichter. Ik ben samen met hen aan het kijken of er een manier is om de openbaarheid technisch te ondersteunen. Bijvoorbeeld met een koppeling tussen Outlook en de agenda op de website van D66. Als we het proces weten te standaardiseren, zou het een stuk minder tijd kosten om mijn agenda bij te houden.’
Word je sinds je je agenda openbaar maakt niet veel minder benaderd?
‘Ja, dat werd wel gezegd. Maar dat is niet zo. Nou kun je ook niet verwachten dat iedereen het weet. Afgezien van een interview met Jan Hoedeman in het AD en een vermelding door Arie Elshout in de Volkskrant is er weinig ruchtbaarheid aan gegeven. Het is ook lastig om iedereen die een afspraak met me maakt, van tevoren te vertellen: “Weet je wel dat het openbaar wordt?” Afspraken komen ook op verschillende manieren tot stand. Via de secretaresse, of WhatsApp, of ik sluit aan bij een ander Kamerlid… Het komt dus regelmatig voor dat ik denk: “Ik heb niks gezegd over openbaar maken.” Ik probeer dat alsnog te zeggen tijdens de afspraak en dan hoor ik weleens: “Hou het een beetje vaag. Doe maar niet met naam en toenaam.” ‘Ik kan dus niet helemaal uitsluiten dat het mensen iets kopschuwer maakt. Ik hoop dat die koudwatervrees eraf gaat, want uiteindelijk heeft nog nooit iemand me een vraag gesteld over de agenda’s die ik openbaar heb gemaakt. Ik heb ook niet terug gehoord dat daarover op wat voor manier is bericht – noch negatief, noch positief. Het is tot nu toe een experiment in de luwte.’
Wat zijn je wensen voor de toekomst, mede in het licht van de GRECO-aanbevelingen?
‘GRECO zegt dat bewindspersonen moeten werken aan hun transparantie, vanuit een gedragscode integriteit. Voorlopig zien we dat die bewindspersonen daar heel slecht gevolg aan geven. Ik ben heel benieuwd naar het onderzoek naar de naleving waarmee Caelesta Braun bezig is. De naleving haalt niet de maatstaf die Hanke Bruins-Slot heeft neergelegd in elk geval. Ik kan er niets anders van maken dan dat dat onwil is.’ ‘Bewindslieden hebben voldoende ondersteuning, dus daar kan het niet aan liggen. En er is op verschillende manieren aandacht voor gevraagd. In het Constituerend Beraad is ervoor gewaarschuwd, er zijn moties over aangenomen… Er lijkt sprake van hardnekkige weigering. Dat roept om een andere vorm van registratie, of een stevige vorm van sanctionering.’ ‘Als het om de Kamer gaat ben ik nog huiverig om het voor alle Kamerleden aan te bevelen, via een motie bijvoorbeeld. We hebben eerst betere ondersteuning nodig, hetzij personeel, hetzij technisch. In het nieuwe jaar wil ik kijken of we die betere ondersteuning voor elkaar kunnen krijgen. De motie van Rob Jetten over het verhogen van het budget voor ondersteuning heeft geholpen, maar we zijn er nog niet. Dat is een voorwaarde om hiermee door te kunnen gaan, op een manier die recht doet aan de noodzaak. Zoals ik al zei: het schiet er gewoon bij in nu.’
Met jouw initiatief zet je een eerste stap om de ontvangende kant van belangenbehartiging transparanter te maken. Vind je dat de ‘zendende’ kant – de PA dus – transparant en integer genoeg is?
‘Je kan bij wijze van spreken alle BVPA-leden registerplichtig en meldplichtig maken, maar daarmee ben je er nog niet. De CEO of voorzitter van een bedrijf of NGO lobby’t ook. Zo iemand is misschien zelfs wel de meest effectieve lobbyist, maar het is ingewikkeld om de verantwoordelijkheid voor openbaarheid aan die kant neer te leggen. Ik vind het dus lastig hoe je zo’n plicht zou moeten afdwingen als je er de juiste reikwijdte aan geeft.’ ‘De lobbyparagraaf is ook weerbarstig. Op zich is dat een heel interessant, goed idee, maar in de praktijk komt er weinig van terecht. En dan wordt zoiets een wassen neus.’ ‘De verantwoordelijkheid voor integer en transparant gedrag ligt vooral bij de lobby zelf. Mijn initiatief draagt hopelijk vooral bij aan een soort van ‘demystificatie’ van wat er gebeurt in de politiek. Dat mensen mijn agenda inzien en denken: “Is dit het nou?” Want ja, zo spannend is het allemaal niet. Daarmee zouden CEO’s die die transparantie maar ingewikkeld vinden ook weer gewoon durven bellen. En vindt een academicus het prima dat ergens staat dat-ie op bezoek is geweest.’
Dr. Caelesta Braun vindt dat lobbywetgeving over meer moet gaan dan alleen integriteit en transparantie. Ben je het daarmee eens? Wat zie jij als relevante lobbywetgeving?
‘Wetgeving is relevant als er enige mate van inzicht uit voortvloeit over invloed, herleidbaarheid en verklaarbaarheid. Goede regels kunnen inzicht bieden in asymmetrie. In het geval van mezelf viel me bijvoorbeeld op dat ik VNO-NCW een paar keer had gesproken en de FNV nog nooit. Onbewuste zaken worden bewust, want waarom was dat eigenlijk? Sindsdien heb ik een aantal goede gesprekken gevoerd met de FNV. Een ander voorbeeld is minister Madlener, en zijn contacten met Schiphol: daaruit doemt toch een beeld op over asymmetrische beïnvloeding. Uit onderzoek naar de agenda van Wopke Hoekstra bleek dat hij vooral veel met de financiële en zakelijke sector spreekt, en eigenlijk nooit met NGO’s. Dat soort informatie kan erg nuttig zijn. Want waarom laat een bewindspersoon zich zo eenzijdig informeren? Goede lobbywetgeving kan dus erg veelzijdig zijn.’
Heb je het idee dat de informatie die je vrijgeeft wordt gelezen?
‘Ik gooi mijn agenda niet op Twitter, zo van “kijk mij eens”. Er valt ook nog weinig uit mijn agenda te destilleren denk ik. Ik weet ook niet of mijn agenda echt wordt gelezen. De informatie die ik bied is ook moeilijk te plaatsen, want er is geen vergelijkingsmateriaal.’ ‘Journalistiek gezien is er weinig aandacht voor geweest, sinds dat interview in het AD. Misschien dat die demystificatie ook een rol speelt. Pas als we het met zijn allen doen kan de meerwaarde toenemen.’
Maak je andere afwegingen nu je je agenda publiceert?
‘Ik maak geen andere afwegingen in de zin van, deze sla ik af want anders staat het erop. Ik heb vooral te maken met de praktische kant. Ik zit nu bijvoorbeeld in de auto naar een congres in Eindhoven, van het Platform Cannabisondernemingen Nederland [we spraken Joost terwijl hij onderweg was, red.]. Daar spreek ik misschien iets van 6 mensen. Straks, op de Nieuwjaarsreceptie, spreek ik iets van 20 mensen. Ik moet mezelf steeds afvragen: hoeveel schrijf ik op? Het blijft lastig om alles goed te administreren, mijn agenda zorgvuldig bij te houden en te bedenken hoe ver ik daarin wil gaan. Dat zijn de afwegingen die ik maak, vanuit de beperkingen die inherent zijn aan de functie van een Nederlands kamerlid.’